Mikołajki

Dodaj do:

           

Rys historyczny Mazur

Mazury to bez wątpienia najpiękniejszy region naszego kraju. Są niewątpliwie atrakcją turystyczną i wypoczynkową dla Polaków oraz zagranicznych gości.
Ich walorem są wspaniałe lasy, puszcze i jeziora z całym bogactwem ich fauny i flory.

Kraina Wielkich Jezior Mazurskich przyciąga corocznie tysiące turystów pragnących odpoczywać w ciszy i spokoju, w kontakcie z naturą.
Na Mazurach jest miejsce dla wszystkich, i każdy znajdzie dla siebie coś interesującego.

Wiek IX-XIII - początki średniowiecza-tereny między Wisłą, Bałtykiem a Niemnem zamieszkiwały plemiona Pruskie i Jaćwieskie. Były poważnym zagrożeniem dla polskiego Mazowsza.
Na skutek powtarzających się ataków, w 1226r. Książę Konrad Mazowiecki sprowadził Krzyżaków, którzy mieli bronić Mazowsza przed Prusami i Jaćwingami.

Sprowadzeni z Siedmiogrodu Krzyżacy nawracając brutalnie Prusów na chrześcijaństwo, w ciągu ok 50-ciu lat utworzyli silne państwo zakonne, które zwróciło się przeciwko Polsce i Litwie.
Dopiero zwycięstwo pod Grunwaldem w 1410 roku powstrzymało dalszą agresję zakonu.

Miejscowa ludność wielokrotnie występowała zbrojnie przeciwko Krzyżakom, chcąc połączyć się z Polską, lecz bezskutecznie.
Granice wytyczone na podstawie traktatu pokojowego podpisanego w 1422 roku nad jez. Mełno k. Grudziądza przetrwały bez większych zmian do 1945 roku.
W wyniku pokoju toruńskiego w 1466 r. po zakończeniu wojny trzynastoletniej wiele ziem wróciło do Rzeczypospolitej jako Prusy Królewskie.

Wielki Mistrz Albert Hohenzollern m.in. pod wpływem reformacji rozwiązał zakon 10 kwietnia 1525 r. i złożył w Krakowie hołd lenny królowi polskiemu Zygmuntowi I Staremu.

W skutek historycznych zawirowań król Zygmunt III Waza oddał Prusy w lenno elektorowi brandenburskiemu.
W 1657 wykorzystując osłabienie Polski Fryderyk III został władcą Prus i ogłosił się ich królem. W te sposób powstało silne, nowoczesne państwo, które później przyczyniło się do likwidacji państwa polskiego.

W ciągu wieków, mimo różnych przekształceń państwo pruskie przestało faktycznie funkcjonować dopiero w latach 1945-46, gdy powstały nowe „landy'' w okupowanych Niemczech.

Po II wojnie światowej Prusy Wschodnie przestały istnieć. Na mocy uchwały Rady Ministrów RP z 14 marca '45 utworzony został Okręg Mazurski z 27 powiatów, na powierzchni ok. 27 tys. km.2.
Działacze mazurscy co prawda zabiegali o utworzenie województwa mazurskiego z powiatów: ełckiego, gołdapskiego, mrągowskiego węgorzewskiego, giżyckiego, piskiego, augustowskiego i suwalskiego, ze stolicą w Ełku, jednak bez powodzenia.
Warto w tym miejscu przypomnieć i zasygnalizować bardzo ważny element: skąd i dlaczego Mazury?
Osadnicy z Polski konkretnie z Mazowsza, zaczęli napływać na płd-wsch tereny państwa zakonnego w XIV-XVII w. Polacy przybywając na tereny wyludnione siłą przez Krzyżaków przynosili swoją mowę, kulturę , obyczaje. Asymilowali się z miejscową ludnością, zakładali wsie, budowali kościoły, tworzyli lokalną społeczność.
Po Prusach zamieszkujących te ziemie pozostały tylko nazwy miejscowości, nazwiska i szczątki języka, który praktycznie zaginął w XVII wieku.

W XV-XII w była zdecydowana przewaga ludności polskiej. Wielu wybitnych Polaków-Jan i Hieronim Maleccy, Abraham Kulwiec czy Stanisław Murzynowski-pracowało dla rozwoju i rozkwitu tych ziem.

Straszna epidemia dżumy w latach 1709-11 zdziesiątkowała ludność Mazur. Na tereny opustoszałe zaczęto sprowadzać osadników z głębi Niemiec, a polskiego osadnictwa zakazano.

W XIX w nastąpił bardzo szybki okres germanizacji środkami politycznymi, ekonomicznymi i propagandowymi.
Niemcy zaczęli określać te ziemie jako Masurenland- Mazury.

W połowie XIX wieku ludność przybyłą z Mazowsza na te tereny zaczęto nazywać Mazurami, dla podkreślenia ich 'inności'.
Ich przodkowie, którzy przez stulecia zamieszkiwali z innymi narodowościami wytworzyli swój charakterystyczny język 'mazurski'. Przeciwko władzom pruskim zaczęła występować ludność polska wspierana przez wybitnych mazurskich działaczy, takich jak: G. Gizewiusz, C. Mrongowiusz, W. Kętrzyński czy poeta M. Kajka. Jednak proces germanizacji postępował szybko i systematycznie.

Na początku XX w tylko niektóre powiaty miały przewagę ludności polskiej. Ponadto, przegrany plebiscyt w 1920 r. i dojście Hitlera do władzy, wzmogły prześladowania działaczy mazurskich.

Wybuch II wojny światowej przerwał działalność organizacji polskich, a większość działaczy zginęła w obozach koncentracyjnych.

Po wojnie, w 1945 Mazury weszły w granice Polski. Paradoksem współczesnej historii jest to, że Mazurzy przed wojną byli prześladowani za to że są Mazurami, po wojnie natomiast byli prześladowani przez Polaków, że są Mazurami. Ta nierozumna polityka ludnościowa wyrządziła wiele szkody nie tylko miejscowej ludności, ale przede wszystkim opinii polskiej w oczach innych narodów.

Reasumując- Mazury to powiaty południowo-wschodnie dawnych Prus Wschodnich: Ostróda, Nidzica, Działdowo, Pisz, Szczytno, Mrągowo, Ełk, Olecko, Gołdap, Węgorzewo, Giżycko, Kętrzyn. Ze względu na zasługi dla kultury i gospodarki regionu, Ełk-również przez Niemców-do ostatnich dni wojny był uważany za duchowa stolicę Mazur.

Przyroda

Mazury to region geograficzno-historyczny i etnograficzny położony w płd-wsch części Pojezierza Mazurskiego.

Jest to najpiękniejszy region Polski, gdzie można jeszcze oddychać świeżym powietrzem i kąpać się w czystej wodzie.

Klimat Mazur jest bardzo surowy, zimy są długie, lata krótkie, ale ciepłe.

Najpiękniej na Mazurach jest od września do października-rozkwita wtedy mazurska złota jesień.

Świat zwierzęcy ze względu na lasy, wody, bagna, łąki- jest zróżnicowany. Z rzadkich zwierząt występują: łosie, jelenie, rysie, wilki oraz pospolite sarny, dziki, zające.
Spośród ok. 200 gatunków ptaków nad jeziorami wokół Mikołajek można jeszcze spotkać rybitwy, łabędzie(łabędź biały), kormorany, bociany(bocian czarny), orły bieliki, żurawi, sokołów.

Głębie jezior wokół Mikołajek stanowią swoistą ucztę dla wędkarzy. Znajdą tu ryby takie jak: sielawa, sieja, sandacz, lin, węgorz, okoń, szczupak, płoć i inne.

Uważny uczestnik wypraw turystycznych natrafi na rzadkie gatunki roślin, pochodzące z rożnych obszarów klimatycznych, np.: wierzba lapońska, brzoza niska, grab zwyczajny, klon, dąb, goździk piaskowy, zawilec, lepnica.

Lasy na terenie Mikołajek, to przede wszystkim kompleks Puszczy Piskiej. Wielbiciele zbierania owoców leśnych na pewno muszą być zadowoleni.

Wokół mikołajek rozlokowanych jest wiele miejsc godnych poznania. Bez wątpienia warto odwiedzić:

• Park Dzikich Zwierząt w Kadzidłowie Jest położony w puszczy piskiej na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego. Zobaczyć tam można zwierzęta mazurskich lasów.

• Stacja badawcza PAN w Popielnie Prowadzone są tam badania nad dziko żyjącymi tarpanami, jeleniami, bobrami. Część stada tarpanów żyje na wolności w lesie na płw. Wierzba.

• Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie [Ferma Jeleniowatych]. Prowadzone są tam badania nad zwierzętami jeleniowatymi. Na terenie fermy można zobaczyć: jelenie szlachetne, sarny, muflony, daniele, koniki polskie, koniki Przewalskiego oraz wyjątkową atrakcję: egzotyczne jelenie

• Rezerwat na Jeziorze Łuknajno. Miejsce to jest objęte ochroną już od 24.07.1937r. Po II wojnie w1947 roku uznano Łuknajno za rezerwat ornitologiczny. O jego randze świadczy fakt, że w 1977r. Włączono go do międzynarodowej sieci biosfery pod egidą UNESCO. Rezerwat ten o pow. około 710 ha położony jest 5km. na wschód od Mikołajek. Ptaki tego rezerwatu to gatunki lęgowe oraz te, które zatrzymują się na przelotach i zimują. Informacja podstawowa to stwierdzenie, że Łuknajno jest największym skupiskiem łabędzia niemego w Polsce, liczącego w okresie przelotów nawet do2500 ptaków. Ponadto licznie występują tu łyski, perkozy, kaczki krzyżówki oraz bardzo rzadkie w Polsce hełmiatki. Nad jeziorem możemy zaobserwować bieliki, rybołowy oraz kanie rdzawe. Z ssaków na uwagę zasługują rzęsorek rzeczek, norka amerykańska, jenot oraz przechodni łoś.

Historia i współczesność Mikołajek

Region Mikołajek w starożytności był związany z warunkami fizjograficznymi i historycznymi z południowym wybrzeżem Bałtyku. Docierały tu wpływy kulturowe nie tylko z pogranicza, ale niekiedy z odległych terenów mających rozwiniętą cywilizację- z południa i zachodu Europy.

Pierwsze ślady pobytu gromad ludzkich w pasie Pojezierza Mazurskiego pojawiły się w okresie około10 tys. lat p.n.e. Były to koczujące grupy myśliwych i zbieraczy.
Badania archeologiczne przeprowadzone w latach 50-tych naszego wieku potwierdziły, że tereny te były w epoce kamiennej penetrowane przez łowców i myśliwych. Dowodzi tego przede wszystkim harpun rogowy do połowu ryb odkryty w torfie przy brzegu zbiornika wodnego odległego o 3 km. na południe od Mikołajek

W młodszej epoce kamienia około 4 tys. lat p.n.e. ludzie zaczęli osiedlać się tu na stałe. Nowi osadnicy, którzy przybyli ty ze wschodu reprezentowali gospodarkę pastersko-hodowlaną.
Ceramikę tych ludów charakteryzował ornament w postaci „sznura”.

W pierwszych wiekach naszej ery, w tak zwanym okresie wpływów rzymskich tworzyły się na Pojezierzu Mazurskim społeczne więzi wspólnot terytorialnych, zalążków plemion.

Mieszkało tu prapruskie plemię Galindów. Lud ten pod nazwa Galindia występuję w przekazach Ptolemeusza historyka starożytnego z II wieku n. e. Z tego okresu pochodzi bardzo dużo znalezisk.
Wszystkie znalezione i opisane przedmioty należą obecnie do Muzeum Mazurskiego w Olsztynie.

Mikołajki położone między dwoma jeziorami [Tałty i Mikołajskie] zasiedlone były pierwotnie we wczesnym średniowieczu przez plemiona prapruskie Bartów i Galindów.
Wcześniej istniała tu zapewne staropruska osada lub grodzisko o czym świadczą chociażby kurhany odkryte w pobliżu Mikołajek. Dopiero w pierwszej połowie XV wieku przybyli tutaj z zachodnich Prus osadnicy skierowani przez Krzyżaków, którzy na miejscu zetknęli się z nielicznymi, ocalałymi po podbojach krzyżackich Prusami.
Wydaje się jednak, że to krzyżaccy mieszkańcy Mikołajek spod Sztumu stanowili trzon osadników, którzy pojawili się między dwoma jeziorami:Tałty i Mikołajskim, i tu się osiedlili, a biskup warmiński ulegając ich sugestii, erygował na wzgórzu wiatracznym kaplicę pod wezwaniem św. Mikołaja, zapewne w miejscu dawnego pogańskiego kultu wiatru.

Święty Mikołaj z Miry, który jest patronem marynarzy i rybaków idealnie pasował do tego miejsca. Prusowie-żeglarze pruscy i rybacy-przywiązani do dawnego miejsca kultu, gdzie być może składali ofiary.

Najstarsza zapiska źródłowa o Mikołajkach jako wsi kościelnej [ czyli należącej do dóbr kościelnych diecezji warmińskiej ] pochodzi z dokumentu wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada von Erlichshausen z 1444 roku, nadającego Wawrzyńcowi Prusowi na prawie magdeburskim 15 włók pod Św. Mikołajem z wyższym i niższym sądownictwem i obowiązkiem jednej służby zbrojnej.

W roku 1516 komtur ryński Rudolf von Tippelskirch nadał Janowi Nogajowi karczmę w Mikołajkach na prawie chełmińskim.

W 1516 roku także wybudowano drewniany most w Mikołajkach, w miejscu, gdzie dziś jest kładka dla pieszych. Most ten był na podporach drewnianych. Leżał tak nisko nad wodą, że dla przepuszczenia pod nim większych łodzi musiano podnosić klapę wbudowana w jezdnię mostu.

Po sekularyzacji Prus Książęcych katolicka ludność Mikołajek zgodnie z obowiązującą wówczas zasadą cuius regio eius religo (czyja władza tego religia) przymuszona została do przejścia na protestantyzm.

W 1539 w Mikołajkach mieszkali samie prawi Polacy. Już zapewne wówczas istnienie przeważającej liczebnie społeczności polskiej spowodowała polonizację wcześniejszych nielicznych mieszkańców pruskiego pochodzenia.

Po roku 1709 nieurodzaju i głodu, w 1710 roku wybuchła epidemia dżumy. Zmarło wtedy około 90 osób.

Prawa miejskie Mikołajki otrzymały z nadania króla pruskiego Fryderyka Wilhelma 9.12.1726. Miasto dzieliło się na trzy okręgi: Rynek, Koniec, Kozłowo.
W kilka lat po nadaniu praw miejskich spłonęło całe miasto-1729.

W pierwszym okresie po rozbiorach Rzeczypospolitej w wyniku przesunięcia granicy na południe doszło do ożywienia kontaktów handlowych z ludnością polską północnego Mazowsza.

Mazurzy mikołajscy byli nietypowymi ewangelikami. Mimo zakazów pielęgnowali pierwsze praktyki religijne charakterystyczne dla wyznania rzymskokatolickiego. Nie zaakceptowali przymusu do protestantyzmu.

W latach 20. i 30. XIX wieku Mikołajki przeżyły dotkliwe klęski żywiołowe i epidemie. Przeplatały się one z okresami prosperity gospodarczej.
Szczególnie groźne były pożary. W 1821 roku spłonęły wszystkie budynki gospodarcze przy rynku oraz połowa wieży kościoła.
W roku następnym pożar pochłoną zabudowania przy dawnej ulicy Kościelnej; pozostały jedynie trzy domy.

W latach 1831-32 przywleczona została do Prus Wschodnich, przez wojska rosyjskie walczące z powstańcami polskimi cholera azjatycka. Jej ofiarą padło 44 mieszkańców Mikołajek.

W 1832 roku odbył się spis ogólny. Miasto posiadało wówczas 65 włók chełmińskich, z czego 5 włók należało do skarbu jako nowizny leśne, a 5 włók do kościoła.
W Mikołajkach było 178 domów, w których mieszkało 1948 osób, łącznie ze szwadronem huzarów. Mieszkańcy miasta trudnili się browarnictwem, tkactwem, rolnictwem i hodowlą.

W 1834 roku przybył pierwszy parowiec. W drugiej połowie XIX wieku zaludnienie zaczęło powoli wzrastać.
W 1866 miasto liczyło 2276 mieszkańców, z których 2204 było ewangelikami, 30 katolikami, a 42 wyznania mojżeszowego.

Po pokonaniu trudności technicznych przeprowadzono linie kolejową na trasie z Mrągowa do Orzysza. Następnie wybudowano drugi most do komunikacji drogowej.

Rozwój ruchu turystycznego spowodował , że Mikołajki zaczęto nazywać mazurską Wenecją.

Na początku I wojny światowej, w sierpniu 1914 roku, Niemcy uciekając przed Rosjanami wysadzili mosty w Mikołajkach. Listopadowy atak Rosjan w rejonie Wielkich Jezior Mazurskich w 1914 roku spowodował bezpośrednie zagrożenie dla miasta.

Po zakończeniu wojny patronat nad miastem objęło Arnswalde, które dało Mikołajkom 90 000 marek. Wtedy rozbudowano sieć wodociągową, wybudowano młyn, a w porcie żeglugi młyn tartaczny. Założono fabrykę kamienia piaskowego.
Miasto zyskało na wyglądzie i stało się miejscowością turystyczną.

W 1926 powstała szkoła zawodowa, sześć lat później dom nauczyciela i piękny budynek szkolny z13 izbami lekcyjnymi oraz aulą na 400 miejsc.
W nowym budynku szkolnym mieściła się zarówno szkoła powszechna, jak też szkoła średnia.

Na krótko przed wybuchem II wojny światowej w1939 roku Mikołajki liczyły 2637 stałych mieszkańców. Rozwój ruchu turystycznego przerwała wojna. Wyzwolenie nastąpiło 27 stycznia przez armie Czerwoną.

Po wojnie duże grupy ludności zaczęły wyjeżdżać do Niemiec. Na te tereny zaczęli przyjeżdżać nowi mieszkańcy z terenów Polski, Litwy, Białorusi.
Pozostała tylko nieliczna grupa Mazurów, która zachowując religię protestancką, kulturę gromadziła się przy kościele ewangelickim.

Obecnie Mikołajki, zwane 'Perłą Mazur' zostało zbudowane w dużej mierze od nowa. Stały się swoistym wytworem komercji turystycznej. Wioska żeglarska oferuje wszystko, co potrzebne jest żeglarzom. Pełna infrastruktura, dobre toalety, warsztat, knajpki i sklepy.

W porcie organizuje się dużo koncertów, regat i innych imprez. W rynku fontanna z królem sielaw, dużo straganów i sklepów. Idąc z centrum ulicą 3-go Mijamy pocztę i dochodzimy na placyk, przy którym znajduje się przystanek PKS. Dworzec PKP mieści się przy ulicy Kolejowej we wschodniej części miasteczka.

W mieście znajdują się trzy mosty: pieszy, drogowy, kolejowy. Idąc dalej dochodzimy do ulicy Mrągowskiej, gdzie kierując się w lewo dojdziemy do stacji benzynowej. Mijamy po drodze Gospodarstwo Rybackie, gdzie kupimy zawsze wędzone ryby.

Idąc z rynku na południe ulicą Kajki napotykamy starych charakterystycznych rybackich domów. Powrót do portu jachtowego wzdłuż miejskiego nabrzeża zamyka pętle spacerową. Nad brzegiem jeziora w domach tzw. 'nowych Mikołajek' ulokowane są ekskluzywne sklepy i restauracje. Niestety po najbardziej znanej knajpie portowej 'Sielawie', która przewija się wielokrotnie w „Morskich Opowieściach'' starszych kolegów pozostały tylko wspomnienia.

Do cenniejszych znajdujących się w miasteczku zabytków należy kaplica ewangelicka z 1910 r., kaplica cmentarna z XIX wieku, dworzec kolejowy, zespół młynowo-magazynowy, stara szkoła i dość dobrze zachowany cmentarz żydowski.

Nie brakuje hoteli, restauracji, kiosków z pamiątkami, sklepów z biżuterią. Odbywa się też wiele imprez: sezon otwiera Festiwal Króla Sielaw, są też „Szanty w Mikołajkach'', czyli festiwal piosenki żeglarskiej oraz wiele prestiżowych regat żeglarskich.

Wszystko to sprawia, że Mikołajki liczące ok. 4 tys. mieszkańców zamieniają się w wielkie, tętniące życiem centrum turystyczne.